De motor van je MP84 · Les 5

Het ontstekingssysteem

Uit les 1: de bougie vonkt op het einde van de compressieslag. Deze les gaat over waar die vonk vandaan komt — en waarom daar geen accu voor nodig is.

Magneetontsteking: vonk zonder accu

Je ST-motor gebruikt magneetontsteking (magneto ignition). De onderdelen:

Een permanente magneet, ingegoten in de rand van het vliegwiel (flywheel).
De ontstekingsspoel (ignition coil, armature): een blokje met een ijzeren kern en twee wikkelingen koperdraad, vlak buiten de vliegwielrand gemonteerd. Ertussen zit een kleine luchtspleet (air gap) van enkele tienden van een millimeter.
De bougiekabel (spark plug lead) van de spoel naar de bougie.

De werking, elke omwenteling opnieuw:

De krukas draait, het vliegwiel draait mee, de magneet passeert de spoel.
Het bewegende magneetveld wekt stroom op in de spoel: inductie — hetzelfde principe als een fietsdynamo.
De spoel heeft een primaire wikkeling (weinig windingen dik draad) en een secundaire (duizenden windingen dun draad). Elektronica in de spoel onderbreekt de primaire stroom op het juiste moment; de secundaire wikkeling jaagt de spanning op tot een orde van 10.000–25.000 volt (typisch zo'n 20.000 V).
Die hoogspanning springt als vonk over de opening van de bougie. Mengsel ontbrandt, arbeidsslag.

Geen accu nodig

De vonk komt volledig uit de draaibeweging zelf. De accu van je MP84 dient alleen om de startmotor te laten draaien (les 2). Daarom loopt een maaier met een dode accu perfect verder zodra hij eenmaal draait — en daarom heeft een duwmaaier met trekstart helemaal geen accu.

Sterk vereenvoudigd en vertraagd: telkens de magneet onder de spoel doorkomt, vonkt de bougie. Bij een draaiende motor gebeurt dit tientallen keren per seconde.

Timing: de vonk valt net vóór het BDP

De magneet zit op een vaste plek op het vliegwiel, en het vliegwiel zit met een spie (flywheel key) in één vaste stand op de krukas. Gevolg: de vonk valt altijd op hetzelfde punt in de cyclus.
Dat punt is net vóór het bovenste dode punt (BDP) van de compressieslag. Verbranden kost een fractie van een seconde; door iets vroeger te vonken is de druk maximaal precies wanneer de zuiger omlaag kan.
Diagnose-weetje: raakt het maaimes een boomstronk of steen, dan kan de spie afbreken of vervormen. Het vliegwiel verdraait iets op de krukas → timing verschoven → motor start niet of slaat terug. Klassieke storing na "ik heb iets geraakt".

De bougie

De bougie (spark plug) is het eindpunt van het systeem. Opbouw:

Centrale elektrode (center electrode): metalen pin in het midden, krijgt de hoogspanning.
Massa-elektrode (ground electrode): haakvormig lipje aan de schroefdraad, verbonden met het motorblok (massa).
Isolator: het witte keramiek dat beide gescheiden houdt, bestand tegen hoogspanning én verbrandingshitte.
De elektrodeafstand (spark plug gap): de opening tussen beide elektroden waar de vonk overspringt. De juiste waarde staat in de handleiding of op de motorsticker van je ST-motor — meet je met een voelermaatje.

Waarom het een slijtageonderdeel is: elke vonk brandt een minuscuul beetje metaal van de elektroden weg. De afstand groeit, de vonk wordt zwakker en onregelmatiger. Daarom hoort de bougie bij het jaarlijkse onderhoud: controleren, en goedkoop genoeg om gewoon te vervangen.

Bougiebeeld lezen: gratis diagnose

De kleur van de elektroden vertelt hoe de verbranding loopt:

Beeld	Betekenis
Lichtbruin / grijsbruin, droog	Goed — mengsel en verbranding in orde
Droog, roetzwart	Te rijk mengsel: choke te lang aan, vervuild luchtfilter
Nat, zwart glanzend	Verzopen (benzine) of olie in de verbrandingskamer
Wit, verbleekt	Te arm mengsel of oververhitting — laat dit uitzoeken

Stoppen = de vonk wegnemen

Een draaiende motor stopt pas als je mengsel of vonk wegneemt. Op je MP84 gebeurt dat via de vonk: een stopdraad (kill wire) verbindt de ontstekingsspoel via het contactslot met massa (ground).
Sleutel op uit → spoel wordt kortgesloten naar massa → de hoogspanning vloeit weg vóór ze de bougie bereikt → geen vonk meer → motor valt stil.
De stoelschakelaar uit les 2 werkt op precies dezelfde draad: sta je op terwijl het mes draait, dan legt hij de spoel aan massa en stopt de motor.
Diagnose-weetje: een stopdraad die door trillingen doorgeschuurd is en het metaal raakt, sluit de spoel permanent kort. Symptoom: startmotor draait prima, maar er is nooit vonk. Verraderlijk, want de ontsteking zelf is in orde.

Diagnose: de vonktest

Uit het vaste rijtje mengsel / compressie / vonk: draait de motor rond aan de startmotor maar slaat hij niet aan, dan test je de tak "vonk" zo:

Trek de bougiekabel los en draai de bougie eruit (bougiesleutel).
Klik de bougie terug in de bougiedop.
Houd de schroefdraad van de bougie tegen blank metaal van het motorblok.
Laat de startmotor even draaien en kijk naar de elektroden: een blauwe vonk = ontsteking in orde; zoek verder bij mengsel of compressie. Geen vonk = probleem in bougie, kabel, stopdraad/schakelaars of spoel.

Veiligheid bij de vonktest

Werk buiten; geen gemorste benzine in de buurt. Uit het open bougiegat komt benzinedamp — houd de vonkende bougie daar weg.
Houd de bougie niet met blote hand aan het metaal vast: 20.000 volt geeft een felle schok. Gebruik een geïsoleerde tang, of beter: een vonktester (spark tester) van een paar euro.
Maaidek uit, handrem op — je activeert de startmotor, dus alle gewone startvoorwaarden gelden.

Test jezelf

1. Waar haalt de bougie zijn hoogspanning vandaan als de motor draait?

2. Wanneer in de cyclus geeft de bougie zijn vonk?

3. Je draait de bougie eruit: droog en roetzwart. Wat zegt dat?

4. Hoe legt het contactslot de draaiende motor stil?

5. Startmotor draait de motor rond, hij slaat niet aan, en de vonktest toont niets. Waar zit het probleem?

Laatste check: som de weg van de vonk hardop op, van vliegwiel tot mengsel — en hoe je de motor stopt. Klik daarna om te controleren.

Magneet in het vliegwiel passeert de ontstekingsspoel → inductie wekt hoogspanning op (± 20.000 V, geen accu nodig) → via de bougiekabel naar de bougie → vonk springt over de elektrodeafstand, net vóór het BDP van de compressieslag → arbeidsslag. Stoppen: contactslot of stoelschakelaar sluit de spoel kort naar massa → geen vonk → motor valt stil.

Verdieping

Primaire bron: Briggs & Stratton — Ignition system theory and testing (werking magneetontsteking, spoel testen, stopschakelaar testen; het principe is identiek aan dat van je Loncin-gebouwde ST-motor). Over de spanning van zo'n magneto: E3 — How a magneto powers your spark plug (± 20.000 V). Bougiebeeld in detail: NGK — How do I read a spark plug. De juiste bougie en elektrodeafstand voor jouw machine: MP84-handleiding of de motorsticker.

Naslag: spiekbriefje ontsteking · woordenlijst · spiekbriefje startsysteem.

← Les 4: het brandstofsysteem Volgende: smering en koeling →

Vragen bij deze les? Stel ze aan je leraar (Claude) in de terminal — bijvoorbeeld "waar zit de ontstekingsspoel op mijn MP84?" of "hoe stel ik de elektrodeafstand van een nieuwe bougie in?".